
Metka „Made in Bangladesh” mówi Ci, gdzie uszyto ostatni element ubrania. Nie mówi, przez ile rąk przeszła ta koszulka, zanim trafiła do tamtej hali. Nie mówi też, ile z tych rąk dostało uczciwą zapłatę.
01 · PodwykonawcyŁańcuch, w którym nikt za nic nie odpowiada
Duża marka podpisuje umowę z jedną fabryką. Kiedy ta ma za dużo zamówień, oddaje część mniejszemu podwykonawcy, a ten czasem jeszcze mniejszemu warsztatowi, o którym marka nawet nie wie. Im niżej w tej drabinie, tym gorsze warunki i tym mniej kontroli.

02 · AudytyTeatr, który nazywa się kontrolą
Większość audytów jest zapowiadana z wyprzedzeniem. Fabryka ma czas posprzątać, schować nadgodziny z papierów i podstawić przeszkolonych pracowników do rozmów. Certyfikat, który z tego wychodzi, wisi potem na stronie marki jako dowód, że „wszystko jest sprawdzone”.
03 · PłacaPłaca minimalna to nie płaca godziwa
Marki chętnie mówią, że płacą „zgodnie z lokalnym prawem”. Tyle że w większości krajów szyjących odzież płaca minimalna od lat nie starcza na czynsz, jedzenie i lekarza. Różnica między minimalną a taką, za którą da się żyć, bywa dwukrotna, a nawet trzykrotna.
Co się udało
Po katastrofie Rana Plaza powstał Bangladesh Accord, wiążące porozumienie marek, związków i fabryk. Realnie poprawił bezpieczeństwo w tysiącach zakładów. Presja i odpowiedzialność prawna działają tam, gdzie audyty na pokaz zawodzą.
Metka mówi, gdzie uszyto ubranie. Nie mówi, ile osób zapłaciło za nie więcej niż Ty przy kasie.